Leren door te doen, onderzoeken en ontwerpen kreeg een vaste plek in het onderwijsconcept. Benno Berendsen, docent Natuurkunde en Onderzoeken & Ontwerpen (O&O), is er vanaf het eerste uur bij. “We startten met een pilot, geïnspireerd door een landelijk initiatief dat net was ontstaan. Vanaf het begin voelde dit als onderwijs dat past bij onze leerlingen en bij deze regio. Twintig jaar later doen we dit nog steeds en zijn we nooit gestopt met ontwikkelen,” vertelt hij. “Onderwijs is meer dan boeken en toetsen. Hier leer je door te doen.”
Al twintig jaar leren door onderzoeken en ontwerpen
Het Technasium is een landelijk onderwijsconcept voor havo- en vwo-leerlingen waarin het vak Onderzoeken & Ontwerpen centraal staat. Benno: “Leerlingen werken in teams aan échte vraagstukken van bedrijven, overheden en instellingen. Ze onderzoeken, ontwerpen, testen en presenteren. Samenwerken, communiceren, plannen en reflecteren zijn net zo belangrijk als de inhoud.” Die inhoud is bèta-breed: van biomedisch en duurzaamheid tot architectuur en mobiliteit.
Ook leerlingen die later geen technische studie kiezen, profiteren van deze aanpak. “De vaardigheden die je hier ontwikkelt, neem je overal mee naartoe,” benadrukt Benno. O&O sluit daardoor naadloos aan op de beroepspraktijk en op het vervolgonderwijs, waar samenwerken, onderzoek doen en presenteren vanzelfsprekend zijn.
Het mooiste moment is wanneer een opdrachtgever oprecht blij is met het werk van leerlingen.
Van onderbouw tot examenjaar
Op de Bruggertstraat kunnen leerlingen al in de onderbouw starten met O&O. Het vak maakt deel uit van het reguliere rooster. In de bovenbouw kan O&O worden gekozen als examenvak. Sommige leerlingen stappen later in of stappen juist over, die flexibiliteit is er. In het examenjaar werken leerlingen in teams aan de meesterproef. “Een zelfgekozen onderwerp, een zelf geworven opdrachtgever en een door hén geformuleerde opdracht,” legt Benno uit. “Dat levert prototypes, onderzoeksrapporten en pitches op waar je zo een conferentie mee op kunt. Een voorbeeld dat tot de verbeelding spreekt: een meesterproef over het inzetten van algen voor ontzilting. De leerling achter dit project bouwt daar inmiddels een startup omheen.”
Eigenaarschap: als het project écht van de leerling is
Uit ervaring weet Benno hoe veelzijdig het Technasium is. “Het mooiste moment is wanneer een opdrachtgever oprecht blij is met het werk van leerlingen.” Dat raakt direct aan eigenaarschap, een kernwaarde van het Technasium, die zich in twintig jaar steeds duidelijker heeft bewezen.
“Het verschil tussen ‘een opdracht maken’ en ‘betekenisvol leren’ zit in eigenaarschap,” legt Benno uit. “Leerlingen kiezen zelf hun richting, leggen contact met opdrachtgevers, stellen onderzoeksvragen bij en nemen beslissingen. Dat zie je terug in hun overleggen, hun presentaties en in hoe ze feedback verwerken. Je ziet ze groeien in zelfvertrouwen.”
Echte casussen, echte dilemma’s
In een goede O&O-casus zit altijd een dilemma. Benno: “Het schuurt een beetje. Niet ‘asfalt hier of daar?’, maar ‘hoe zorg je voor veilige fietsroutes zonder het autoverkeer vast te zetten?’” Zo dachten Technasiumteams mee over het ontwerp van een lokaal kruispunt, met meerdere verdedigbare oplossingen.
Soms is de opdracht een onderzoek in plaats van een ontwerp. Met de Universiteit Twente deden leerlingen een dubbelblind onderzoek naar energiedrankjes en leerprestaties. De conclusie: nauwelijks aantoonbaar positief effect. “De onderzoeksopzet, uitvoering en rapportage leerden de leerlingen onderzoeks- en samenwerkingsvaardigheden die hen een voorsprong op het hbo en wo geven,” aldus Benno.
In twintig jaar zijn er projecten die blijven hangen. Zo was er een samenwerking met een waterschap rond waterloze urinoirs en het terugwinnen van meststoffen uit urine. “Een pilot met een opvallend onderwerp en veel ontwikkelkansen voor de leerlingen. Klein beginnen, echt uitproberen en leren van wat wel en niet werkt. Precies zoals in het werkveld.”
Elke leerling een toekomstmaker
Er zijn veel voorbeelden die laten zien hoe leerlingen werken aan oplossingen die er écht toe doen. Benno deelt er een paar: “Bij Het Roessingh ontwikkelden 4-vwo-leerlingen spellen voor jonge kinderen om hun ademhalingsspieren te trainen. Deze werden daadwerkelijk gebruikt in het revalidatiecentrum.” Ook ProRail en het Radboud Ziekenhuis namen oplossingen van leerlingen over. “Voor ProRail ontwierp een meesterproefteam een communicatiehulpmiddel waarmee verschillende afdelingen samen konden nadenken over rangeerterreinen en zelfrijdende treinen. De tool werd direct na de eindpresentatie in gebruik genomen. En in de beginjaren ontwikkelde een leerlingenteam voor het Radboud Ziekenhuis een protocol voor pijnstilling bij kinderen op de Spoedeisende Hulp, dat daar ook daadwerkelijk is ingevoerd.”
Een netwerk dat deuren opent
Samenwerkingen met Saxion, de Universiteit Twente en regionale bedrijven vormen de ruggengraat van het Technasium. “We werkten samen met onder andere ProRail, Het Roessingh en Demcon. Leerlingen krijgen zo een realistisch beeld van studies en beroepen in bèta en technologie,” vertelt Benno.
“Bij Demcon ontdekten we hoeveel medewerkers oud-Technasiumleerlingen van onze locatie zijn. Dat verraste zelfs ons,” zegt hij. “Het laat zien wat langdurige samenwerking oplevert. Leerlingen zien wat er mogelijk is: van hightech mechatronica tot zorginnovatie en klimaatvraagstukken. De regio is hun leeromgeving.”
Als het project van hén wordt, dan gaat het vliegen.
Twintig jaar blijven ontwikkelen
Op de Bruggertstraat is het Technasium uitgegroeid tot een stevige pijler onder het onderwijs. Een interdisciplinair docententeam, van natuurkunde en biologie tot geschiedenis en Nederlands, begeleidt de projecten. “Die mix houdt ons scherp,” aldus Benno. “We volgen geen vast boek, maar bouwen samen aan beter onderwijs: met collega’s, het werkveld en de Stichting Technasium.”
De impact is zichtbaar. Er zijn inmiddels honderden meesterproeven afgerond en dit schooljaar bereikt Benno met zijn klassen de 500e meesterproef-leerling. Veel oud-leerlingen geven aan dat ze in het hbo of wo ‘een stap voor’ hebben dankzij de O&O-vaardigheden.
Twintig jaar Technasium op de Bruggertstraat staat voor nieuwsgierigheid, lef en eigenaarschap. Voor leerlingen die durven denken én doen. Of zoals Benno het samenvat: “Als het project van hén wordt, dan gaat het vliegen.”